ఇది కొండ పైనున్న వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్చ్యువరి. అల్మోరాకు 33 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 7913 అడుగుల ఎత్తున ఉంది. జాతీయ రహదారి ఖురాంపూర్ వయా హవూర్, జయ, మొరాదాబాద్ల మీదుగా, జాతీయ రహదారి 87 కతగూడెం, రాష్ట్ర కపర్ఖాడ్ వయా భోవాలి, ఖైర్నా, అల్మోరా, జిల్లా రహదారి బిన్సార్కు చేరవచ్చు.
ఇది ప్రశాంత వాతావరణంలో కమాన్లో ఉన్న వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్చ్యువరి. ఇక్కడ పక్షుల కిలకిలారావాలు యాత్రికులను పొద్దున్నే నిద్రలేపుతాయి. నిమిషాల్లోనే వాటిలో అవి సంభాషించుకొని వెళ్ళిపోయాయా అన్నట్లు వెళ్ళిపోయి నిశ్శబ్దాన్ని కలిగిస్తాయి. బిన్సార్ దగ్గరవుతున్న కొద్ది చల్లదనం, ఆహ్లాదాన్ని పొందవచ్చు. సంతోషాన్ని కలిగించే సుగంధం, ఓక్లు, దేవదార్ చెట్లు దగ్గరి నుంచి చూడవచ్చు. ఇది ఎన్నో సుందరవిహార, విలాస కేంద్రాల ద్వారా యాత్రికులకు, పర్యాటకులకు ఆనందాన్ని పంచి ఇస్తుంది. కేదారనాథ్, బదరీనాథ్, శివలింగం, త్రిశూల్, నందాదేవి శిఖరాలలో సరిసమానంగా తులతూగుతున్నది.
ఇక్కడ 166 రకాల పక్షి జాతులున్నాయి. ఇది పక్షిపర్యవేక్షకులకు స్వర్గధామం. లాఫింగ్త్రాష్, స్పాటెడ్ క్లోవ్, లార్డ్పైడ్, వాగ్టైల్, ఎల్లోబాక్డ్ సన్బర్డ్ పక్షి, వైట్కాప్డ్, రెడ్స్టార్ట్ ఇంకా ఎన్నో రకాల పక్షులతో ఎన్నో రంగురంగుల సీతా కోక చిలుకలు ఎంతో అందంగా ఉంటూ ఆహ్లాదంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ చిరుత పులులు కూడా ఉన్నాయి.
అల్మోరా...
ఇదిక్కడకు 35 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఎంతో తక్కువ ఎత్తు అయినా ఎక్కేందుకు గంటల తరబడి కష్టపడాల్సి ఉంటుంది. ఎందుకంటే సుళ్ళు తిరిగే గాలులు వెనక్కుతోసెయ్యటమే కారణం. ముందుకు మూడడుగులు వేస్తే వెనక్కు వెయ్యి అడుగులు అంటే అక్కడ గాలి శక్తి ఎంతటిదో తెలుస్తోంది.
ఇక్కడి పబ్లిక్ మ్యూజియంలో ప్రపంచంలోనే అతి అపురూపమైన ‘ఐపెన్’ జానపద చిత్రకళ ప్రదర్శన. ఇంకా ఎన్నో కళా సంపదలు చూడవచ్చు. అల్మోరాకు 8 కి.మీ. దూరంలో ఇటై గుడి ఉంది. ఇది కుమాన్ల దేవత. అల్మోరాలో ఎన్నో షాపింగ్ సెంటర్లున్నాయి. ఇందులో 200 ఏళ్ళనాటి బజారు కూడా ఉంది. అల్మోరాకు వచ్చిన తరువాత నందాదేవి మేళా ప్రతి సంవత్సరం జరుగుతుంది. ఇది వందేళ్ళనాటి నుండి జాతర జరుగుతున్నది.
జగేశ్వర్...
ఇది బిస్సార్కు 66 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది లకులశైవానికి కాణాచి. ఇది 8వ జ్యోతిర్లింగం. ఈ ఆలయాలు 8వ శతాబ్ధి నుండి 18వ శతాబ్ధి వరకు కట్యూరి వంశం, చండ్ వంశం వారు నిర్మించారు. దీనికి ప్రధానాకర్షణ ఆలయ సముదాయం. ప్రధాన ఆలయాలలో మృత్యుంజయ లింగం ముఖ్యమైంది. ఇది స్వయంగా జ్యోతిర్లింగం. దండేశ్వర ఆలయ సముదాయం. ఇంకా కొంచెం దూరంలో వృద్ధ జోగేశ్వర ఆలయముంది.
జూ పాయింట్....
ఇది 25 కి.మీ. దూరంలో వ్యూయింగ్ టవర్ మీద నుంచి అనేక రకాల పక్షులతో పాటు సూర్యాస్తమయాన్ని చూస్తాము. ఖలీ ఎస్టేట్ మొదట్లో హెన్రీరామ్ సెసె, జవహర్ నెహ్రూ దీన్ని సందర్శించారు. రవిశంకర్ , ఎంజి పాండేల పాదస్పర్శ ఈ ప్రాంతాన్ని సస్యశ్యామలతంతో పాటు సంగీత వాయువులను సుసంపన్నం చేస్తున్నది. ఇక్కడ అంతులేని సమాచారముంది అదంతా పూలు పళ్ళు జంతువులకు సంబంధించినది. ఇక్కడకు 25 మైళ్ళ దూరంలో హిమాలయాల వైపు చూస్తే సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ దృశ్యాలు ఎంతో హృద్యంగా ఉంటాయి.
- Courtacy - సూర్య Daily
హిమ శిఖరమంటేనే ప్రకృతి అందాలకు నెలవు. అలాంటి అందాల నడుమ సిమ్లా రాజధానిగా విరాజిల్లుతున్న హిమాచల్ ప్రదేశ్కి మధ్యలో ఉన్నదే మనాలి... అక్కడి అందాలను చూస్తే మనసుకు ఆహ్లాదం కలుగుతుంది. కాలుష్యానికి అలవాటుపడి ట్రాఫిక్ కూడళ్ల మధ్య చిక్కుకుపోయి, కాంక్రీట్ జంగిల్లో కాపురాలు చేస్తున్న హైటెక్ నగరవాసికి ప్రశాంత కూడలి... ఈ మనాలి. అందుకే దీనిని స్విడ్జర్లాండ్ ఆఫ్ ఇండియా అంటారు.
మామూలుగా అయితే శీతాకాలంలో మైనస్ డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది. కాబట్టి ఆ సీజన్లో ఉన్ని దుస్తులు తప్పనిసరిగా వేసుకుని తిరగాల్సిందే. సమ్మర్లో మాత్రం సాధారణ ఉష్ణోగ్రతం ఉంటుంది. అందుకనే ఎక్కువగా పర్యాటకులు ఈ సీజన్లోనే ఈ ప్రాంతానికి వెళుతుంటారు. ఎటుచూసినా ఎత్తయిన కొండలు, లోయలు... దట్టమైన అటవీ ప్రాంతాలతో... ప్రకృతి అందాలను రెట్టింపుచేసేలా అందమైన పక్షుల కువకువ ధ్వనులతో అలరారుతుంటుంది. సంవత్సరమంతా సీజన్తో నిమిత్తం లేకుండా ఎప్పుడైనా సందర్శించవచ్చు.
వరి, గోధుమ ఇక్కడి ముఖ్య పంటలు. ఇక్కడి ప్రజలు కోద్ర, సత్యార వంటి ఎనర్జెటిక్ ఫుడ్ను ఆహారంగా తీసుకోవడం విశేషం. వీరికి టీ అంటే మక్కువ. ప్రతి ఇంటికి ఒక ఆవు ఉంటుందక్కడ. అందుకనే పాలతో తయారు చేసిన వెన్న, పెరుగు, లస్సీ వంటివి ఇక్కడ విరివిగా ఉపయోగిస్తారు. కులు మనాలి ప్రజలు బార్లీతో తయారుచేసిన ప్రత్యేకమైన వైన్, రెడ్ రైస్ను విందులు వినోదాల్లో తరచుగా తీసుకుంటారు. ఈ రెండింటినీ ‘చక్తి’, ‘లుగ్రి’ అని పిలుచుకుంటారు.
మనాలికి దక్షిణాన 52 కిలోమీటర్ల పరిధిలో భూంటార్ ఎయిర్పోర్ట్ ఉంది. అక్కడినుంచి మనాలి నుంచి ఢిల్లీ వయా సిమ్లాకు విమాన సౌకర్యం ఉంది. 135 కిలోమీటర్ల పరిధిలో జోగీందర్నగర్ నుంచి నేరో గేజ్ లైన్ రైలు సౌకర్యం ఉంది. బ్రాడ్ గేజ్ లైన్ చంఢీఘఢ్ దాకా ఉంది. చంఢీఘఢ్ నుంచి 310 కి.మీ.దూరం. ఢిల్లీ నుంచి మనాలి వరకు రోడ్డు సౌకర్యం ఉంది. వీటి మధ్య 585 కి.మీ. దూరం ఉంది. మనాలి నుంచి సిమ్లాకు 270 కి.మీ. దూరం. బస్సు సౌకర్యం ఉంది.
ఇక్కడ ట్రైనింగ్, క్యాంపింగ్, నౌకాయానంతో పాటు పర్వతారోహణ సౌకర్యాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇక్కడి ఒకరోజు ప్రయాణం తరువాత సురూఘాట్ చేరుకుని హిమాలయ పర్వతాలను చూడవచ్చు. కార్గిల్ నుంచి గోమా కార్గిల్ మధ్య రెండు కిలోమీటర్ల ప్రయాణంలో ఉత్కంఠభరితమైన దృశ్యాలు అబ్బురపరుస్తాయి. అంతేకాకుండా సరూ నదిపై ఉన్న పాత వంతెన మీదుగా ‘పోయెన్’ గ్రామాన్ని చేరుకోవచ్చు. దీని అవతలి వైపు వాఖా నది ఉంది. కార్గిల్ మార్కెట్లో పొగాకుతో పాటు హుక్కా కూడా దొరుకుతాయి. రోజువారీ వస్తువులతోపాటు పర్వతారోహణకు అవసరమైన వస్తువులను కూడా ఇక్కడ అమ్ముతారు. యాత్రికుల అవసరాలకు అనువైన వస్తువులన్నీ లభ్యమవుతాయి. ఈ మార్కెట్లో వస్తువుల కొనుగోలుకి మధ్యాహ్న వేళలో వెళితే సికిందర్ సైన్యంలో భాగమైన మినారోజ్ ప్రజాతివారిని కూడా చూడవచ్చు.
ఈ సుందర వనాలలో విహరించేందుకు దిగివచ్చిన దేవకన్యల్లా ఉంటాయవి. అక్కడ వీచే గాలులకు పరవశిస్తూ, అలా విహరిస్తూ, ఒక్కో పూవునుంచి మరో పూవుకు మకరందం కోసం ఆ సీతాకోక చిలుకలు కళ్లకు పసందు చేస్తూ, మనసుకు హాయినిస్తాయి. దాదాపు 3 వేల మీటర్ల ఎత్తు ఉండే ఈ కుమావన్ పర్వత శ్రేణులలో పలు వన్యప్రాణి రక్షిత ప్రదేశాలున్నాయి. వాటిలో దాదాపు 50 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న బిస్సార్ రక్షిత ప్రదేశం విశేషమైనది. ఈ ప్రాంతంలో ఇది ఒక సౌందర్య ప్రాంతం. ఇక్కడ చిరుతలు, కస్తూరి మృగాలు, జింకలు, భల్లూకాలవంటి ఎన్నో వన్యప్రాణులు విహరిస్తుంటాయి. 
లడక్ ప్రాంతాన్ని గతంలో ఎందరో పాలించారు. వారిలో ఫియాంగ్, హెమిస్, చిబ్రా అనేవారు ప్రసిద్ధులు. బౌద్ధమతానికి ముందు వీరు పలు మతాలకు ప్రాణం పోసినట్టు ఆధారాలున్నాయి. లడక్ ప్రాంతంలో అనేక తెగలు కూడా చిరకాలం వర్థిల్లాయి. ఆ సమయంలో ఎన్నో దేవాలయాలను సైతం నిర్మించారు. ఇలాంటి వాటిలో అల్చి ప్రార్థనాస్థలం ఒకటి. ఐదు దేవాలయాల సమూహమిది. ఆలయాల లోపల అద్భుతమైన వర్ణ చిత్రాలు ఆశ్చర్యం గొలుపుతాయి. ఇవి 11, 12 శతాబ్దాలకాలం నాటివిగా చెబుతారు. ఈ ఆలయంలో జాదికాలు నిలిచిపోయి చాలా ఏళ్ళు అవుతున్నా, లికిర్ మత ప్రముఖులు కొందరు వీటిని ఇప్పటికీ సంరక్షిస్తుండడం విశేషం.
